Wegwerpverdriet: Mandje vervangen bijna even duur als nieuwe Airfryer

Sinds deze zomer zou Europese wetgeving, de Right-to-Repair richtlijn, dit soort vervanging van onderdelen en reparaties makkelijker en betaalbaarder moeten maken. Maar mijn airfryer, en andere huishoudelijke apparaten, vallen er niet onder, en Nederland is nog niet eens klaar met de invoering.

De casus van mijn kapotte Philips Airfryer

Mijn airfryer kostte me €89,- (Philips model HD9252/90). Alles werkt nog, behalve de opvangbak en het mandje. Meer dan 2 jaar oud, dus mijn recht op garantie halen gaat lastig gemaakt worden. (Zie ook dit onderzoek van de Consumentenbond.) Ik regel het wel zelf, denk ik dan.

Goed nieuws, ik vind drie webshops waar ik de onderdelen kan kopen: Parts.nl, Onderdelen.nl en ook de webshop van Philips Home Appliances. Maar het gaat me bijna net zoveel kosten als ik ooit heb betaald.

Onderzoek laat zien dat consumenten niet meer dan 18% tot 31% van de nieuwprijs willen betalen voor een reparatie. Boven die grens wint nieuwkoop het vrijwel altijd. Het systeem is nu eenmaal zo ingericht: fabrikanten verdienen aan het verkopen van nieuwe apparaten, reparatie is duur en de fabrikant is vaak niet de verkoper. Dit alles maakt het kostbaar en ingewikkeld voor ons. 

De reactie van Philips, ofwel Versuni

Ik wilde opheldering van Philips, maar kreeg te horen dat ik niet bij hen moest zijn. Alle huishoudelijke apparaten van Philips worden gemaakt door Versuni, onder het merklabel van Philips. Voor een consument een onnodige drempel: je moet vervolgens eerst uitzoeken wie je eigenlijk moet aanspreken en bij wie de verantwoordelijkheid ligt. 

Maar Versuni mailde terug: 

• De prijs weerspiegelt volgens Versuni meer dan het onderdeel zelf: kwaliteits- en veiligheidstests, verpakking, opslag, distributie, en de kosten om een onderdeel jarenlang beschikbaar te houden, ook nadat een model al niet meer verkocht wordt. 

• Losse onderdelen profiteren volgens Versuni niet van dezelfde schaalvoordelen als een compleet apparaat. Versuni stelt daarbij geen winstoogmerk te hebben op de verkoop van reserveonderdelen zelf.

• Volgens Versuni volgen ze de implementatie van de Right-to-Repair richtlijn op de voet en werken ze aan het voldoen aan alle toepasselijke eisen. Airfryers vallen - net als vele andere apparaten - nu nog buiten de richtlijn, maar het bedrijf zegt de richting van de wetgeving te ‘erkennen’.

Fijn dat ik antwoord kreeg, maar ze draaien eromheen. Waarom kosten twee bakjes 70% van wat ik voor de hele airfryer betaalde? Logistiek en opslag maken een los onderdeel misschien wat duurder, maar niet zó duur, toch? En het volgen van het beleid is nog geen toezegging dat er iets gaat veranderen aan de hoge prijzen, de repareerbaarheid, of de beschikbaarheid van reserveonderdelen. Voor mijn mandje en lekbak schiet ik er dus niks mee op.

Geen incident: hetzelfde patroon bij andere elektronica

De casus van mijn airfryer staat niet op zichzelf. Een recent NRC-artikel laat zien dat het probleem verder gaat dan dure onderdelen. Met de iPhone als voorbeeld: weinig informatievoorziening van de fabrikant, gebrek aan standaardisatie van onderdelen, vastgelijmde onderdelen, dure onderdelen en vaak werken alleen de originele onderdelen van de fabrikant. Onderzoek van de Europese consumentenorganisatie BEUC naar reserveonderdelen bij smartphones (die wél onder Ecodesign-regels vallen) en stofzuigers (die dat niet doen) bevestigt het patroon: de prijs van onderdelen is de grootste barrière voor reparatie.

Een korte prijsvergelijking tussen reserveonderdelen van andere huishoudelijke apparaten laat zien dat onderdelen écht duur zijn vergeleken met de nieuwprijs. 

Voor een Philips-blender van €57 betaal je €45 voor een nieuwe kan: bijna 80% van de nieuwprijs. Een nieuwe accu voor de Philips 7000-serie stofzuiger kost €97, bij een nieuwprijs van €261. Een nieuwe zuigmond voor de Dyson V8 kost €115, bij een nieuwprijs van €299. Stel dat de zuigmond van mijn stofzuiger stuk gaat en ik zie dat prijskaartje. Dan denk ik toch twee keer na: is een nieuwe niet slimmer? Het doel van een fabrikant zou juist moeten zijn om een apparaat zo lang mogelijk te laten meegaan, niet om nieuwkoop de logischere keuze te maken.

Het kan ook anders. De zetgroep van de De’Longhi Magnifica, het onderdeel waarin de koffie wordt gezet, kost rond de €30. Dat is zo’n 10% van de nieuwprijs. En daar wordt Versuni’s uitleg minder overtuigend: losse onderdelen opslaan, verpakken en verzenden is voor De’Longhi net zo goed een uitdaging. Dezelfde logistiek, een heel andere prijs

Sommige onderdelen worden simpelweg niet verkocht of zijn niet op voorraad, waardoor je uitwijkt naar een website van derden met hogere prijzen, of erger: het hele apparaat zal moeten vervangen terwijl het verder nog werkt. 

Waarom biedt de Europese Right-to-Repair richtlijn geen oplossing?

Deze problemen zijn precies waar de EU Right-to-Repair Richtlijn (2024/1799) iets aan zou moeten doen vanaf 1 juli 2026. Het moet obstakels voor reparatie wegnemen, buiten de garantietermijn. Concreet belooft de richtlijn onder meer een reparatieplicht tegen een redelijke prijs en termijn (Art. 5-2), beschikbaarheid van onderdelen en gereedschap tegen een redelijke prijs (Art. 5-4), en toegankelijke informatie over reparatiediensten. Lidstaten moeten vóór 31 juli 2029 minimaal één maatregel nemen die reparatie financieel stimuleert.

Een Europese richtlijn werkt pas als elk land hem omzet in eigen wetgeving. Daarvoor hadden lidstaten tot 31 juli 2026. Nederland haalde dat niet: het wetsvoorstel ging pas op 10 juli naar de Tweede Kamer en er moet nog een debat en stemming over komen. Wanneer die gepland staan, weten we niet. 

De Europese Right-to-Repair richtlijn is een stap in de goede richting, maar er zitten nog te veel haken en ogen aan om écht het wegwerpsysteem te bestrijden. Concreet vragen wij bij FRF om:

• Recht op reparatie moet voor alle apparaten gelden. Het geldt nu alleen voor producten waarvoor Europese ontwerpeisen voor repareerbaarheid bestaan, zoals wasmachines, koelkasten, televisies en smartphones. Airfryers, blenders en koffiemachines vallen erbuiten. Pech voor mijn airfryer dus.

• Dwing lagere prijzen af voor reparaties en de vervanging van onderdelen. Maak ‘redelijk’ concreet. Uit voorgenoemd onderzoek weten we dat consumenten afhaken als een reparatie meer kost dan 18 tot 31% van de nieuwprijs. Een redelijke prijs moet daaronder liggen. Dat geldt dan niet alleen voor het onderdeel, maar voor de gehele reparatie. 

• Zorg voor echte handhaving. Handhaving blijft onzeker aangezien er geen centrale Europese toezichthouder komt en elke lidstaat het zelf moet inrichten. 

Daarnaast moet Nederland in het wetsvoorstel nu kiezen voor een aanvullende prikkel, zoals reparatievouchers of een btw-verlaging ontbreken nog in het Nederlandse wetsvoorstel. Zo’n prikkel kan het makkelijker maken om onderdelen die verslijten, zoals een batterij in een mobiele telefoon, te vervangen. Frankrijk laat met de bonus réparation zien dat het kan. 

Wat nu met mijn airfryer?

Mijn mandje en lekbak liggen, op het moment van schrijven, nog steeds kapot in de kast. De prijzen van de onderdelen gaan voorlopig niet dalen. Zolang dat zo blijft, zal ik moeten kiezen tussen dure onderdelen kopen, of toch maar een nieuwe airfryer aanschaffen. Een schoolvoorbeeld van de wegwerpeconomie waar we een einde aan moeten maken.