De vervuiler betaalt
Wie spullen verkoopt kan niet wegkijken voor wat er met hun spullen gebeurt als ze worden weggegooid. Dat is het idee achter Uitgebreide Producenten Verantwoordelijkheid (UPV). Een goed idee, maar tot nu toe betaalt de vervuiler maar een klein beetje.
Er bestaat inmiddels ‘uitgebreide producentenverantwoordelijkheid’ (UPV) voor een groot aantal producten, zoals autobanden, verpakkingen, elektronische apparaten en sinds juli 2023 in Nederland ook voor textiel. UPV wordt gezien als een effectieve manier om producenten verantwoordelijk te maken voor de gehele levenscyclus van de producten die zij produceren. Waar de verantwoordelijkheid van de producent normaal gesproken eindigt nadat het product is verkocht, zorgt UPV ervoor dat producenten ook verantwoordelijk worden voor de afvalfase. Het idee erachter is simpel: de vervuilers betalen voor de milieu-impact van hun producten. Dit zou een prikkel moeten zijn om duurzaamheid al in de ontwerpfase van de productieketen mee te nemen. Helaas gebeurt dit in de praktijk nauwelijks.
Geen optimale UPV zonder systeemverandering
Één ding is duidelijk: UPV is here to stay. Toch hebben we al vaker aangetoond (zoals hier en hier) dat er veel misgaat binnen UPV-systemen, deels als gevolg van gebrekkige governance. De rol van de overheid is te beperkt, veel stakeholders voelen zich buitengesloten, en de handhaving schiet tekort. Door de manier waarop de UPV-wetgeving is vormgegeven en de vaak gebrekkige uitvoering ervan, wordt het potentieel van UPV ernstig onderbenut, en worden producenten onvoldoende verantwoordelijk gehouden voor de milieuschade die ze veroorzaken. Fair Resource Foundation wil dit aanpakken.
Europese stappen vooruit
Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid is op Europees niveau in verschillende dossiers vastgelegd. Ten eerste de Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR): hierin wordt o.a. gesproken over de investeringen die producentenorganisaties (PRO’s) wel of niet moeten doen in bijvoorbeeld hergebruiksystemen. Ook wordt er gekeken naar de verplichte eco-modulatie (tariefdifferentiatie op basis van duurzaamheidscriteria) voor verpakkingen. De belangrijkste bepalingen voor UPV zijn echter vastgelegd in de Waste Framework Directive (WFD). Deze ‘Kaderrichtlijn Afvalstoffen’ bepaalt onder meer de afvalhiërarchie en de spelregels voor UPV-systemen en de bijbehorende PRO’s. Een invloedrijk dossier dus.
Het UPV-systeem op de schop
Het Ministerie van I&W werkt aan verbetervoorstellen. In samenwerking met Minderoo heeft Fair Resource Foundation ook een analyse gemaakt van de werking van UPV-systemen. De resultaten daarvan zijn opgenomen in een position paper dat in oktober 2023 is gepubliceerd.
