[Position paper] Op weg naar ambitieuze statiegeldsystemen in heel Europa

Wetgeving die de basis legt voor toekomstbestendige Europese statiegeldsystemen

Naar onze mening geeft de PPWR duidelijke richting aan wat statiegeldsystemen moeten bewerkstelligen. We waarderen dat de Europese instellingen:

Statiegeld erkennen als de meest effectieve oplossing om de ambitieuze doelstelling voor gescheiden inzameling van plastic flessen en blikjes te halen. Dit door statiegeld verplicht te stellen voor alle lidstaten, tenzij zij de uiteindelijke 90%-doelstelling met andere middelen behalen (zie de volgende sectie voor een uitgebreidere beoordeling). Dit is volkomen logisch, aangezien geen enkele lidstaat deze ambitieuze doelstellingen heeft gehaald zonder een statiegeldsysteem;

De weg vrijmaken voor statiegeld voor herbruikbare verpakkingen. De herziene PPWR ondersteunt niet alleen een internationale beweging richting statiegeldsystemen voor eenmalig gebruik, maar moedigt ook het gebruik en opschalen van statiegeld richting hergebruik aan. Dit gebeurt door van lidstaten te vragen dat statiegeldsystemen voor eenmalig gebruik "even beschikbaar zijn voor herbruikbare verpakkingen waar dit technisch en economisch haalbaar is" (Artikel 44(6)). Bovendien noemt de PPWR glazen verpakkingen specifiek als laaghangend fruit in deze overgang naar hergebruik. DRS wordt zelfs genoemd als een van de maatregelen die lidstaten kunnen helpen bij het opschalen van hergebruik en navullen (Artikel 45);

De harmonisatie van statiegeldsystemen in Europa ondersteunen: we zien de essentiële vereisten (Bijlage X) als een manier om systemen te harmoniseren en de interoperabiliteit tussen nationale systemen te vergroten, met name nieuwe systemen. We betreuren echter dat de verwachte harmonisatie voor landen die al een suboptimaal statiegeldsysteem hebben, pas vanaf 2035 wordt verwacht (artikel 44(9)), waardoor interoperabiliteit moeilijker wordt. We hopen dat landen met bestaande systemen ernaar zullen streven om zich ook aan deze vereisten aan te passen.

Chloé Schwizgebel, Fair Resource Foundation: "Met deze herziening van de PPWR wordt statiegeld duidelijk bestempeld als opstap naar hergebruik en gesloten-kringloop recycling. We juichen de ambities voor effectieve en geharmoniseerde statiegeldsystemen in heel Europa toe. We hopen dat dit landen die nog geen statiegeldsysteem hebben, zal aanmoedigen om hun aanpak te verbeteren."

Enzo Favoino, wetenschappelijk coördinator bij Zero Waste Europe: "De structuur van de eindbepalingen over statiegeld in de PPWR bepaalt een duidelijke routekaart naar de invoering van statiegeldsystemen in heel Europa, als sleutelelement om circulariteit voor de beoogde materialen te maximaliseren en zwerfafval te bestrijden, wat een operationele en economische last is voor lokale gemeenschappen. De einddoelstelling van 90%, en de dwingende noodzaak om deze in 2029 te halen, maken het onvermijdelijk om te beginnen met plannen voor een brede invoering van DRS, ook in lidstaten die momenteel geen plan hiervoor hebben."

Alexis Eisenberg, directeur Frankrijk en Francofonie bij Reloop: "We verwelkomen het implementatie-instrument van het statiegeldsysteem als het inzamelpercentage van plastic flessen en blikjes in 2026 geen 80% bereikt. We rekenen op de PPWR en statiegeld als instrument om Europese consumenten te ondersteunen bij de overgang naar hergebruik en om materiaalcirculariteit te maximaliseren. We rekenen erop dat de PPWR de circulaire economie in Europa zal versnellen."

Pas op voor achterpoortjes onderweg

Ondanks de over het algemeen positieve tekst over DRS is het essentieel om bewust te zijn van enkele tekortkomingen die voortvloeien uit de amendementen en bepalingen op de oorspronkelijke tekst van de Commissie:

Onsamenhangendheid in timing: mogelijke vrijstellingen zijn gekoppeld aan de rapportage van gescheiden inzameling door lidstaten. Terwijl er al een Europese methodologie bestaat voor het meten van gescheiden inzameling van plastic flessen (zie SUP Uitvoeringsbesluit 2021/1752), zal een geharmoniseerde methodologie voor blikjes pas 24 maanden na inwerkingtreding van de herziene PPWR bekend zijn (artikel 50(7)). Nog zorgwekkender is dat rapportage pas vanaf kalenderjaar 2028 wordt verwacht en medio 2030 gerapporteerd moet worden (artikel 50(3) en (4)). Dit creëert ruimte voor ongewenste vertragingen en ongeharmoniseerde rapportage, aangezien lidstaten tot 2028 gescheiden inzameling van blikjes op basis van nationale gegevens kunnen rapporteren.

Onduidelijke vrijstellingen: lidstaten kunnen een vrijstelling van het verplichte statiegeldsysteem aanvragen als zij in 2026 80% gescheiden inzameling bereiken, met gelijktijdige indiening bij de Commissie van een uitvoeringsplan om 90% te bereiken (artikel 44(3)(a) en (b)). Zonder een Europese, consistente methodologie voor de berekening van gescheiden inzameling van blikjes (voor 2026) of duidelijke richtlijnen voor de vereisten van het uitvoeringsplan (voor 2028), vrezen we een juridisch vacuüm dat de deur opent naar betreurenswaardige (en misleidende) vrijstellingen. We wijzen hier op artikel 44(5), dat de invoering van DRS verplicht stelt voor alle lidstaten, inclusief degenen die in 2026 tijdelijk zijn vrijgesteld, wanneer zij er niet in slagen tegen 2029 90% gescheiden inzameling te bereiken. Dit is consistent met de SUP-doelstelling voor PET-flessen. De tijdelijke vrijstelling doet dus geen afbreuk aan de uiteindelijke 90%-doelstelling.

Verwarrende vrijstelling van de terugnameplicht: de terugnameplicht is een essentieel onderdeel van een effectief statiegeldsysteem, omdat het consumenten beschermt door ervoor te zorgen dat zij hun geld overal waar drankverpakkingen worden verkocht kunnen terugkrijgen. Een van de laatste bepalingen zorgt voor verwarring door een vrijstelling van deze essentiële verplichting mogelijk te maken (Bijlage X (l)). De formulering van de vrijstelling is niet alleen onduidelijk, maar ook niet in lijn met de ambities van de PPWR om hergebruik te bevorderen, doordat de vrijstelling is gebaseerd op criteria voor voedselveilige recycling.

Wat is de volgende stap op het Europese pad naar DRS?

De PPWR heeft de potentie om een duidelijke routekaart te bieden voor landen die de invoering van een statiegeldsysteem voor plastic flessen en blikjes nog moeten plannen, zoals België, Italië, Frankrijk, Portugal of Spanje. We zijn blij met het feit dat de PPWR ook de rol van statiegeld richting hergebruik bevestigt, doordat het de nodige organisatorische en gedragsverandering mogelijk maakt.

Om statiegeld echter een sterke en ambitieuze milieumaatregel te laten blijven, moeten de Europese instellingen duidelijkheid verschaffen over de verwachtingen rond DRS in de PPWR. Bijvoorbeeld door duidelijkere richtlijnen voor de vrijstellingen op te stellen, met nadruk op de sleutelrol van de uiteindelijke doelstelling van 90%. Maar ook door te vragen om gegevens over blikjes die een Europese methodologie volgen voor een vrijstellingsaanvraag, in plaats van nationale gegevens, om eerlijke en vergelijkbare beoordelingen in alle lidstaten te waarborgen.

Position paper co-signed by:

GLOBAL 2000 (Austria)Bond Beter Leefmilieu (Belgium)Canal It Up (Belgium)CCB (Belgium)Fugea (Belgium)Greenpeace Belgium (Belgium)Proper Strandlopers (Belgium)Za Zemiata (Bulgaria) Reloop (France)Deutsche Umwelthilfe (Germany)Éghajlatvédelmi Szövetség (Hungary)Humusz Szövetség (Hungary)Kétker Közösségi Alapítvány (Hungary)Magyar Környezetvédelmi Egyesület (Hungary)Pécsi Zöld Kör (Hungary)Reflex Környezetvédő Egyesület(Hungary)

Tanácsadók a Fenntartható FejlődésértZöld Akció Egyesület (Hungary)ZÖLD KÖR (Hungary)Zöldövezet (Hungary)Polish Zero Waste Association (Poland)Friends of the Earth (Ireland)Voice (Ireland)A Buon Rendere (Italy)Altroconsumo (Italy)Cittadini Sostenibili (Italy)Fondazione Marevivo (Italy)LAV Lega Anti Vivisezione (Italy)Lega Italiana Protezione Uccelli (Italy)Società Italiana di Ecologia (Italy)TCI Touring Club Italiano (Italy)Zero Waste Italy (Italy)

Mission Reuse (Netherlands)Natuur & Milieu (Netherlands)Plastic Soup Foundation (Netherlands)Plastic Soup Surfer (Netherlands)Zwerfinator (Netherlands)Sciaena (Portugal)Zero (Portugal)Ekologi brez meja (Slovenia)Alianza Residuo Cero (Spain)Asoc Retorna (Spain)Recircula (Spain)Save the Med (Spain)Break Free From Plastic EuropeChanging Markets Fair Resource Foundation Seas at RiskZero Waste Europe