Elektronica

Herken je het? Je splinternieuwe draadloze oortjes gaan stuk na een paar keer te gebruiken. Je wasmachine heeft een storing, maar de reparatie is bijna net zo duur als een nieuwe kopen. Of de smartphone software die na een paar jaar traag wordt, ook al werkt de telefoon verder nog prima.

Dit is geen toeval, maar het resultaat van een systeem dat draait op snelle consumptie. Bij Fair Resource Foundation zetten we ons in voor een transitie naar een circulaire elektronicaketen, waarin apparaten langer meegaan, en producenten écht verantwoordelijk worden gehouden voor wat ze op de markt brengen.

De groeiende e-waste afvalberg

Nederland is Europees koploper elektronica op de markt brengen (gemiddeld 45 kilo per persoon). Elk Nederlands huishouden bezit gemiddeld 131 apparaten. Maar aan de achterkant laten we het afweten: minder dan de helft wordt ingezameld, terwijl e-waste de snelst groeiende afvalstroom ter wereld is.

Wat we niet inzamelen, verdwijnt uit het zicht. De winning van grondstoffen en de verwerking van ons afval veroorzaken enorme milieu- en gezondheidsschade, veelal buiten Europa.

Het huidige beleid -zoals de WEEE-richtlijn, Regeling AEEA en uitgebreide producenten verantwoordelijkheid (UPV)- schiet tekort: het is te veel gericht op inzameling en (laagwaardige) recycling en te weinig op het verminderen van productie, het voorkomen van afval en een het verlengen van levensduur.

Grafiek: Elektrische en elektronische apparaten in de EU (2023). Bulgarije is het enige EU-land waar de inzameling van elektrisch en elektronisch afval gelijk is aan de hoeveelheid producten die op de markt wordt gebracht, met 17,9 kg per persoon in elke categorie. In Nederland daarentegen is het gewicht van de elektronische producten die op de markt worden gebracht bijna vier keer zo hoog als dat van het ingezamelde afval: 45,4 kg tegenover 12,3 kg.

Waar gaat het mis?

Waarom is het zo aantrekkelijk om de nieuwste Iphone te kopen, terwijl de vorige nog goed werkt? Waarom is een nieuwe smartphone kopen vaak makkelijker en goedkoper dan repareren? En waarom verdwijnen apparaten in de versnipperaar voordat ze worden hergebruikt? Om deze problemen in de keten echt aan te pakken, moeten we begrijpen hoe het systeem werkt. We hebben de grootste knelpunten in de elektronicaketen in kaart gebracht.

Wat moet er gebeuren?

Om circulair te worden moet de elektronicaketen op de schop. Onze belangrijkste speerpunten voor deze transitie zijn als volgt:

Bedrijven laten betalen voor afvalpreventie en het mogelijk maken van hergebruik (via de Uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV)).
Een verbod op wegwerp-elektronica, zoals verjaardagskaarten met een muziekje, fietslichtjes die heel snel stuk gaan of glow gadgets bij evenementen die je maar eenmalig kunt gebruiken.
Een verbod op vernietiging van onverkochte en geretourneerde goederen.
Verplichte informatieverstrekking aan de consument bij aankoop over hoe lang een apparaat naar verwachting meegaat en de repareerbaarheid.
Strengere ontwerpeisen met oog op circulariteit (ook voor software): Apparaten moeten bijvoorbeeld repareerbaar zijn. Software mag niet de reden zijn dat je apparaat niet meer werkt.
Reparatie en hergebruik moeten de makkelijkste opties worden. Dat vraagt om betaalbare onderdelen, toegankelijke reparatiehandleidingen en een netwerk van lokale reparateurs en hergebruikcentra.
Strikte handhaving en controle op elektronica die niet voldoet aan regels en normen en op illegale exports.
Samenwerking in de hele elektronicaketen.

Fair Resource Foundation zet zich elke dag in om deze veranderingen zowel in de praktijk als in de politiek waar te maken.

Onze projecten

Met deze projecten redden wij elektronica van de shredder:

Reboot

Samen met gemeenten en sorteerders willen we meer elektronica hergebruiken met betere inzameling. We onderzoeken hoe dit kan worden opgeschaald en gefinancierd, bijvoorbeeld door bedrijven ook te laten betalen voor het geschikt maken voor hergebruik van producten als ze afval zijn geworden (via uitgebreide producentenverantwoordelijkheid).

REPAIR

Samen met het TU Delft Climate Safety & Security centre en ReLab (Universiteit Leiden) gaan we apparaten uit elkaar halen en het ontwerp en de repareerbaarheid van elektronica onderzoeken, onder de vlag REPAIR – Reconfiguring Economies and Practices for Integrated Repair. Hiermee willen we ontwerpers, bedrijven en beleidsmakers helpen om elektronisch afval te verminderen in de omschakeling naar een circulaire economie.