De richtlijn bevat belangrijke bepalingen over de volgende zaken:

– De richtlijn voorziet dat producenten van onder meer sigarettenfilters, ballonnen, specifieke voedselverpakkingen en drankverpakkingen moeten betalen voor de opruimkosten van hun zwerfafval (uitgebreide producentenverantwoordelijkheid, artikel 8 in de richtlijn). Dit gaat in vanaf januari 2023 voor verpakkingen en cigaretten, en in 2024 voor doekjes en ballonnen.

Dit is een goede maatregel, zegt milieuorganisatie Recycling Netwerk Benelux. Het stimuleert bedrijven om in te zetten op preventie van zwerfafval en betere inzamelsystemen. Het is ook eerlijker dan de huidige situatie, waarbij de rekening voor opruimkosten terechtkomt bij de gemeenten, en dus de belastingbetalers.

– De Lidstaten zullen 90% van de plastic flessen gescheiden moeten inzamelen tegen 2029 (artikel 9 van de richtlijn). Die maatregel is nodig om de plastic flessen uit de natuur en de zee te houden. In de praktijk betekent dit de invoering van statiegeldsystemen, zoals Noorwegen en Duitsland al jaren aantoont. Maar tot dusver treuzelden de Nederlandse en Belgische overheden met de invoering ervan.

– De richtlijn voorziet ook dat alle nieuwe plastic flessen minstens 30% gerecycled materiaal moeten bevatten vanaf 2030. Deze beslissing zal de marktvraag naar recyclaten een boost geven, en zo de circulaire economie aanvuren.

– Verder worden de volgende plastic wegwerpproducten verboden: rietjes, wattenstaafjes, roerstaafjes, bestek en borden, drank- en voedselverpakkingen van geëxpandeerd polystyreen (piepschuim) en de zogenaamde oxo-degradeerbare plastic wegwerpproducten.

– Voor bepaalde voedselverpakkingen met plastics erin, zoals de wegwerpbekers van Starbucks of de fast-food verpakkingen van McDonalds, worden de lidstaten geacht de consumptie te verminderen. Dit zal betekenen dat die bedrijven op zoek zullen gaan naar alternatieve materialen en herbruikbare verpakkingen.

– Lidstaten moeten ook voor visnetten maatregelen invoeren om te voorkomen dat ze in zee terechtkomen. De precieze uitwerking daarvan wordt aan de lidstaten overgelaten.

Gevolgen van de nieuwe richtlijn

Zowel de Nederlandse als Belgische overheden hebben vanaf het begin aangedrongen op een ambitieuze richtlijn.

Op Europees niveau werd de discussie aangevoerd door EU-Commissaris Frans Timmermans en Europees Parlementslid Frédérique Ries.

De doelstellingen die de Europese Richtlijn voorschrijft, zijn minimumdoelstellingen. Ze zijn goed omdat ze als stip op de horizon fungeren. Tegen uiterlijk die deadlines zullen de Europese lidstaten zover moeten zijn.

De richtlijn zal betekenen dat de lopende afspraken met het bedrijfsleven over zwerfafval en de inzameling van verpakkingen opengebroken moeten worden. Er gaan nieuwe afspraken gemaakt moeten worden die recht doen aan de Europese afspraken over zwerfafval en de vermindering van bepaalde plastic voedselverpakkingen. Zo is de Raamovereenkomst verpakkingen die in Nederland tot 2022 loopt niet langer houdbaar. En ook het nieuwe Verpakkingsplan dat in België recent nog is afgesproken met het bedrijfsleven, is al direct achterhaald en kan onmogelijk stand houden.

Lees ook:

De Standaard, Europa voert strijd tegen plasticafval op, 18/12

De Telegraaf, EU-landen bereiken akkoord over verbod wegwerpplastic, 19/12

RTL Nieuws, Verbod wegwerpplastic waarschijnlijk over twee jaar van kracht: EU-landen akkoord, 19/12

De Tijd, Europees verbod op rietjes en plastic borden is een feit, 19/12